Sapientem locupletat ipsa natura, cuius divitias Epicurus parabiles esse docuit.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Atqui, inquit, si Stoicis concedis ut virtus sola, si adsit vitam efficiat beatam, concedis etiam Peripateticis. Quodsi, ne quo incommodo afficiare, non relinques amicum, tamen, ne sine fructu alligatus sis, ut moriatur optabis. Sed quid attinet de rebus tam apertis plura requirere? Duo Reges: constructio interrete. Satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus? Aufidio, praetorio, erudito homine, oculis capto, saepe audiebam, cum se lucis magis quam utilitatis desiderio moveri diceret.

An hoc usque quaque, aliter in vita?

Semper enim ex eo, quod maximas partes continet latissimeque funditur, tota res appellatur. Graecis hoc modicum est: Leonidas, Epaminondas, tres aliqui aut quattuor; Cur igitur, inquam, res tam dissimiles eodem nomine appellas? Nam et a te perfici istam disputationem volo, nec tua mihi oratio longa videri potest. Qui potest igitur habitare in beata vita summi mali metus? Nam ista vestra: Si gravis, brevis; Non est ista, inquam, Piso, magna dissensio. Omnis sermo elegans sumi potest, tum varietas est tanta artium, ut nemo sine eo instrumento ad ullam rem illustriorem satis ornatus possit accedere. Istic sum, inquit.

Non est igitur voluptas bonum.
At tu eadem ista dic in iudicio aut, si coronam times, dic in senatu.
At cum tuis cum disseras, multa sunt audienda etiam de obscenis voluptatibus, de quibus ab Epicuro saepissime dicitur.

Et hanc quidem primam exigam a te operam, ut audias me quae a te dicta sunt refellentem.
Piso, familiaris noster, et alia multa et hoc loco Stoicos irridebat: Quid enim?
At vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas?
Gloriosa ostentatio in constituendo summo bono.

Non igitur de improbo, sed de callido improbo quaerimus, qualis Q.
Nam Metrodorum non puto ipsum professum, sed, cum appellaretur ab Epicuro, repudiare tantum beneficium noluisse;
In eo enim positum est id, quod dicimus esse expetendum.
Quod praeceptum quia maius erat, quam ut ab homine videretur, idcirco assignatum est deo.

Idemne, quod iucunde? Illo enim addito iuste fit recte factum, per se autem hoc ipsum reddere in officio ponitur. Hoc autem tempore, etsi multa in omni parte Athenarum sunt in ipsis locis indicia summorum virorum, tamen ego illa moveor exhedra. Ego autem tibi, Piso, assentior usu hoc venire, ut acrius aliquanto et attentius de claris viris locorum admonitu cogitemus. Confecta res esset. Si est nihil nisi corpus, summa erunt illa: valitudo, vacuitas doloris, pulchritudo, cetera. Contemnit enim disserendi elegantiam, confuse loquitur. Mihi enim satis est, ipsis non satis. Nam quod ait sensibus ipsis iudicari voluptatem bonum esse, dolorem malum, plus tribuit sensibus, quam nobis leges permittunt, cum privatarum litium iudices sumus. Piso, familiaris noster, et alia multa et hoc loco Stoicos irridebat: Quid enim? Non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus. Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi et disputandi. Itaque contra est, ac dicitis; Quia dolori non voluptas contraria est, sed doloris privatio. Velut ego nunc moveor. Piso, familiaris noster, et alia multa et hoc loco Stoicos irridebat: Quid enim?

Quis autem honesta in familia institutus et educatus ingenue non ipsa turpitudine, etiamsi eum laesura non sit, offenditur? Cum audissem Antiochum, Brute, ut solebam, cum M. Hoc uno captus Erillus scientiam summum bonum esse defendit nec rem ullam aliam per se expetendam. Hoc Hieronymus summum bonum esse dixit.

Nam de summo mox, ut dixi, videbimus et ad id explicandum disputationem omnem conferemus.
Ita multa dicunt, quae vix intellegam.
Consequentia exquirere, quoad sit id, quod volumus, effectum.
Non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis.
Neque enim disputari sine reprehensione nec cum iracundia aut pertinacia recte disputari potest.

Si longus, levis.
Quaeque de virtutibus dicta sunt, quem ad modum eae semper voluptatibus inhaererent, eadem de amicitia dicenda sunt.
Age sane, inquam.
In eo enim positum est id, quod dicimus esse expetendum.

Et si turpitudinem fugimus in statu et motu corporis, quid est cur pulchritudinem non sequamur? Quaesita enim virtus est, non quae relinqueret naturam, sed quae tueretur. Ut Phidias potest a primo instituere signum idque perficere, potest ab alio inchoatum accipere et absolvere, huic est sapientia similis; Sed non sunt in eo genere tantae commoditates corporis tamque productae temporibus tamque multae. Modo enim fuit Carneadis, quem videre videor-est, enim nota imago -, a sedeque ipsa tanta ingenii, magnitudine orbata desiderari illam vocem puto. Hi curatione adhibita levantur in dies, valet alter plus cotidie, alter videt. Quos qui tollunt et nihil posse percipi dicunt, ii remotis sensibus ne id ipsum quidem expedire possunt, quod disserunt.

Tum, Quintus et Pomponius cum idem se velle dixissent, Piso exorsus est.
Sed tamen omne, quod de re bona dilucide dicitur, mihi praeclare dici videtur.
Omnia contraria, quos etiam insanos esse vultis.

Atqui eorum nihil est eius generis, ut sit in fine atque
extrerno bonorum.

Manebit ergo amicitia tam diu, quam diu sequetur utilitas,
et, si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem.

Nam illud quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit
ille, tibi non vera videantur.

Ex ea difficultate illae fallaciloquae, ut ait Accius,
malitiae natae sunt.

Atque etiam ad iustitiam colendam, ad tuendas amicitias et reliquas caritates quid natura valeat haec una cognitio potest tradere. Non enim iam stirpis bonum quaeret, sed animalis. Nam, ut sint illa vendibiliora, haec uberiora certe sunt. Quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria, quae autem inanes sunt, iis parendum non est. Hoc foedus facere si potuerunt, faciant etiam illud, ut aequitatem, modestiam, virtutes omnes per se ipsas gratis diligant. Sin aliud quid voles, postea. Ita similis erit ei finis boni, atque antea fuerat, neque idem tamen; Se omnia, quae secundum naturam sint, b o n a appellare, quae autem contra, m a l a.

Cum salvum esse flentes sui respondissent, rogavit essentne fusi hostes.

Murenam te accusante defenderem. Huic ego, si negaret quicquam interesse ad beate vivendum quali uteretur victu, concederem, laudarem etiam; Sit voluptas non minor in nasturcio illo, quo vesci Persas esse solitos scribit Xenophon, quam in Syracusanis mensis, quae a Platone graviter vituperantur; Et hanc quidem primam exigam a te operam, ut audias me quae a te dicta sunt refellentem. Itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; Explanetur igitur. Ita fit illa conclusio non solum vera, sed ita perspicua, ut dialectici ne rationem quidem reddi putent oportere: si illud, hoc; Aderamus nos quidem adolescentes, sed multi amplissimi viri, quorum nemo censuit plus Fadiae dandum, quam posset ad eam lege Voconia pervenire.

Immo videri fortasse.
Eadem nunc mea adversum te oratio est.
Quid iudicant sensus?
Iam illud quale tandem est, bona praeterita non effluere sapienti, mala meminisse non oportere?

Primum in nostrane potestate est, quid meminerimus?

Intellegi quidem, ut propter aliam quampiam rem, verbi
gratia propter voluptatem, nos amemus;

Quamquam id quidem licebit iis existimare, qui legerint. Et quidem illud ipsum non nimium probo et tantum patior, philosophum loqui de cupiditatibus finiendis. Itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; Sed quoniam et advesperascit et mihi ad villam revertendum est, nunc quidem hactenus; Perge porro; Sed quanta sit alias, nunc tantum possitne esse tanta. Quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria, quae autem inanes sunt, iis parendum non est. Minime vero, inquit ille, consentit. Idem fecisset Epicurus, si sententiam hanc, quae nunc Hieronymi est, coniunxisset cum Aristippi vetere sententia. Quod maxime efficit Theophrasti de beata vita liber, in quo multum admodum fortunae datur.

Illa videamus, quae a te de amicitia dicta sunt.
Est autem a te semper dictum nec gaudere quemquam nisi propter corpus nec dolere.
Est autem officium, quod ita factum est, ut eius facti probabilis ratio reddi possit.

Nobis aliter videtur, recte secusne, postea; Quid igitur, inquit, eos responsuros putas? In omni enim animante est summum aliquid atque optimum, ut in equis, in canibus, quibus tamen et dolore vacare opus est et valere; Qua ex cognitione facilior facta est investigatio rerum occultissimarum. Quem Tiberina descensio festo illo die tanto gaudio affecit, quanto L. Epicurus autem cum in prima commendatione voluptatem dixisset, si eam, quam Aristippus, idem tenere debuit ultimum bonorum, quod ille; Satis est tibi in te, satis in legibus, satis in mediocribus amicitiis praesidii. Nulla erit controversia. Quin etiam ferae, inquit Pacuvius, quíbus abest, ad praécavendum intéllegendi astútia, iniecto terrore mortis horrescunt. De malis autem et bonis ab iis animalibus, quae nondum depravata sint, ait optime iudicari. Quae quidem res efficit, ne necesse sit isdem de rebus semper quasi dictata decantare neque a commentariolis suis discedere. Graecum enim hunc versum nostis omnes-: Suavis laborum est praeteritorum memoria. Ergo, inquit, tibi Q. Me ipsum esse dicerem, inquam, nisi mihi viderer habere bene cognitam voluptatem et satis firme conceptam animo atque comprehensam. Magna laus. Vides igitur te aut ea sumere, quae non concedantur, aut ea, quae etiam concessa te nihil iuvent.

Hoc sic expositum dissimile est superiori. Summus dolor plures dies manere non potest? Et hi quidem ita non sola virtute finem bonorum contineri putant, ut rebus tamen omnibus virtutem anteponant; Qui autem diffidet perpetuitati bonorum suorum, timeat necesse est, ne aliquando amissis illis sit miser. Maximus dolor, inquit, brevis est. Erat enim Polemonis. Illud urgueam, non intellegere eum quid sibi dicendum sit, cum dolorem summum malum esse dixerit. Quia nec honesto quic quam honestius nec turpi turpius. Concinnus deinde et elegans huius, Aristo, sed ea, quae desideratur, a magno philosopho, gravitas, in eo non fuit; Quid est igitur, inquit, quod requiras?

Certe non potest.
Itaque vides, quo modo loquantur, nova verba fingunt, deserunt usitata.
Sedulo, inquam, faciam.
Tum, Quintus et Pomponius cum idem se velle dixissent, Piso exorsus est.
Quid ergo?
Cur igitur, inquam, res tam dissimiles eodem nomine appellas?
Idem adhuc;
Illud quaero, quid ei, qui in voluptate summum bonum ponat, consentaneum sit dicere.

Sed utrum hortandus es nobis, Luci, inquit, an etiam tua sponte propensus es? Itaque et manendi in vita et migrandi ratio omnis iis rebus, quas supra dixi, metienda. Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum. Pollicetur certe. Hoc unum Aristo tenuit: praeter vitia atque virtutes negavit rem esse ullam aut fugiendam aut expetendam. Societatem coniunctionis humanae munifice et aeque tuens iustitia dicitur, cui sunt adiunctae pietas, bonitas, liberalitas, benignitas, comitas, quaeque sunt generis eiusdem. Non est enim vitium in oratione solum, sed etiam in moribus. Si enim Zenoni licuit, cum rem aliquam invenisset inusitatam, inauditum quoque ei rei nomen inponere, cur non liceat Catoni? Tecum optime, deinde etiam cum mediocri amico. Nam memini etiam quae nolo, oblivisci non possum quae volo. Illa enim, quae prosunt aut quae nocent, aut bona sunt aut mala, quae sint paria necesse est. Quis est tam dissimile homini. At cum de plurimis eadem dicit, tum certe de maximis. Satisne vobis videor pro meo iure in vestris auribus commentatus?

Respondent extrema primis, media utrisque, omnia omnibus.

Et quae per vim oblatum stuprum volontaria morte lueret inventa est et qui interficeret filiam, ne stupraretur. Sed finge non solum callidum eum, qui aliquid improbe faciat, verum etiam praepotentem, ut M. Huius, Lyco, oratione locuples, rebus ipsis ielunior. Hoc dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis re, non teste moveamur.

Hoc sic expositum dissimile est superiori.

sangterfundation

Paulum, cum regem Persem captum adduceret, eodem flumine invectio? Qui-vere falsone, quaerere mittimus-dicitur oculis se privasse; Cum id fugiunt, re eadem defendunt, quae Peripatetici, verba. Quae quidem adhuc peregrinari Romae videbatur nec offerre sese nostris sermonibus, et ista maxime propter limatam quandam et rerum et verborum tenuitatem. Ita ne hoc quidem modo paria peccata sunt. Habes, inquam, Cato, formam eorum, de quibus loquor, philosophorum. Age sane, inquam. Hoc dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis re, non teste moveamur. Illi enim inter se dissentiunt. Hoc autem loco tantum explicemus haec honesta, quae dico, praeterquam quod nosmet ipsos diligamus, praeterea suapte natura per se esse expetenda. Aderamus nos quidem adolescentes, sed multi amplissimi viri, quorum nemo censuit plus Fadiae dandum, quam posset ad eam lege Voconia pervenire. Primum cur ista res digna odio est, nisi quod est turpis? Sed hoc sane concedamus. Cuius ad naturam apta ratio vera illa et summa lex a philosophis dicitur.

Non quam nostram quidem, inquit Pomponius iocans; Tu vero, inquam, ducas licet, si sequetur; Nam nisi hoc optineatur, id solum bonum esse, quod honestum sit, nullo modo probari possit beatam vitam virtute effici. Quae tamen a te agetur non melior, quam illae sunt, quas interdum optines. Nam si quae sunt aliae, falsum est omnis animi voluptates esse e corporis societate. Bona autem corporis huic sunt, quod posterius posui, similiora. Quae duo sunt, unum facit. Nobis enim ista quaesita, a nobis descripta, notata, praecepta sunt, omniumque rerum publicarum reetionis genera, status, mutationes, leges etiam et instituta ac mores civitatum perscripsimus. Nam nisi hoc optineatur, id solum bonum esse, quod honestum sit, nullo modo probari possit beatam vitam virtute effici. Vide, quantum, inquam, fallare, Torquate.

Quis animo aequo videt eum, quem inpure ac flagitiose putet vivere? Sed quanta sit alias, nunc tantum possitne esse tanta. Quid ad utilitatem tantae pecuniae? Ne amores quidem sanctos a sapiente alienos esse arbitrantur. Quae enim dici Latine posse non arbitrabar, ea dicta sunt a te verbis aptis nec minus plane quam dicuntur a Graecis. Nec enim ille respirat, ante quam emersit, et catuli aeque caeci, prius quam dispexerunt, ac si ita futuri semper essent. Atqui haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid quidque sit aperitur, definitio est. Tollenda est atque extrahenda radicitus. Sed nunc, quod agimus; Cuius ad naturam apta ratio vera illa et summa lex a philosophis dicitur. At vero illa perfecta atque plena eorum, qui cum de hominis summo bono quaererent, nullam in eo neque animi neque corporis partem vacuam tutela reliquerunt.